حسن فراهانى
6
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )
جمعه 3 فروردين 1301 / 24 مارس 1922 / 24 رجب 1340 * دفع تهاجم تركمانها هجوم تركمانهاى دويچى در ناحيه فاضلآباد شكست خورد . علت اين شكست آمادگى اهالى بود . در اين درگيرى « سيزده نفر از تراكمه مقتول و سه نفر زخمى دارند . » 1 * پاسخ روسيه شوروى درباره روستاى فيروزه به دنبال اعزام مأمورى از طرف دولت ايران به روستاى فيروزه براى حل موضوع اين روستا كه در معاهدات بين ايران و شوروى بخشى از خاك ايران بهشمار مىرفت ، امروز سفارت شوروى به وزارت امور خارجه نوشت كه « همانطور كه در مذاكرات شفاهى تذكر داده خواهد شد خواهشمند است دولت ايران اقدامات لازم در حفظ كشت و زرع اتباع شوروى در خاك فيروزه به عمل بياورد . » 2 با اينكه روسيه شوروى در اين پاسخ روستاى فيروزه را جزئى از خاك ايران شمرد ، اما بلافاصله عدهاى از نظاميان خود را از پادگان عشقآباد به فيروزه فرستاد . 3 * نامه فرمانفرما به سالار لشكر امروز فرمانفرما در نامهاى به پسرش عباس ميرزا سالار لشكر 4 كه حاكم بروجرد بود ، به رفتارهاى حكومتى او اعتراض كرد ، از خرجهايى كه براى او مىتراشد نوشت و پس از توبيخ او در بخشى از نامه گفت كه گمان نبرد كه او تنها كسى است كه دولت مىتواند براى حكومت بروجرد تعيين كند . اگر حكومت بروجرد را به تو دادهاند به دليل اقدامات فراوان ، ديدن اين و آن و دوندگىهاى فراوان من بوده است . « تا حالا براى همين مسائل كه شايد به نظر شما اهميتى ندارد ، با هزار دوندگى بالغ بر دو هزار تومان به اين و آن دادهام ، نازها كشيدهام تا كار بروجرد و نهاوند شما تمام شده . » وى در ادامه اين نامه بلند به حفظ اليگارشى موجود در حكومت و توجه عباس ميرزا به اين موضوع تأكيد كرد و نوشت كه نبايد خاندانهاى بزرگ را رنجاند و آنها را از خود دور كرد . 5
--> ( 1 ) . مقصودلو ، مخابرات استرآباد . . . ، ج 2 ، ص 808 . ( 2 ) . منشور گرگانى ، رقابت شوروى و انگليس . . . ، ص 208 . ( 3 ) . « اين قصبه در شمال خراسان تقريبا در سى كيلومترى مغرب محور قوچان ، باجگيران ، عشقآباد و به فاصله 43 كيلومتر از عشقآباد در يك دره بسيار مصفا ، پرآب و حاصلخيز واقع شده است . از قصبه سرانى كه در خاك ايران واقع است شانزده كيلومتر فاصله دارد . كوههاى سرحدى بوزين به طرف فيروزه سرازير مىشود . فيروزه كاملا مشرف به شهر مهم عشقآباد است كه ايستگاه بزرگ راهآهن سيبرى در تركستان مىباشد و به اين جهت از لحاظ سوق الجيشى تنها معبرى است كه در يك جبهه 130 كيلومترى باجگيران ، غلامان از ايران به تركستان مىروند . با تصرف فيروزه توسط شوروى و قرار دادن خط مرزى روى ارتفاعات كوههاى ريزه ، بوزين ، شمال خيرآباد قواى مرزى شوروى بر خاك ايران كاملا مسلط و در صورتى كه فيروزه متعلق به ايران باشد بر عكس خواهد بود . اين قصبه داراى قراء و قصبات متعدد و به واسطه رودخانه فيروز كه با چند شعبه از خاك ايران به طرف تركستان جارى است و از فيروزه مىگذرد پرجمعيت و حاصلخيز است كه عمدهترين آنها عبارتند از : هند ، بلوچ ، كرندلق ، پست چاه ، پست لورند على ، گرم آب ، چارترين ، گل گلاب ، باغچه ، عرب كاشى ، توچه ، كه جمعا بيش از بيست هزار نفر جمعيت دارند . » ( همانجا ) . ( 4 ) . عباس ميرزا فيروز فرمانفرماييان معروف به سالار لشكر دومين پسر عبد الحسين ميرزا فرمانفرما و از نوادههاى عباس ميرزا نايب السلطنه است . تولدش را به سال 1268 ش در تبريز نوشتهاند . پس از تحصيل دروس مقدماتى نزد معلمين خصوصى در سال 1317 ق به هنگام تبعيد پدرش به عتبات همراه وى به عراق رفت ؛ در مدارس بيروت به تحصيل اشتغال ورزيد . او پس از دريافت مدرك متوسطه در بيروت عازم لندن شد و در مدرسه نظام آنجا تحصيلاتش را پى گرفت . پس از بازگشت به ايران به لقب سابق پدرش ( سالار لشكر ) ملقب گرديد . عباس ميرزا به هنگام جنگ جهانى اول و تجاوز نيروهاى روسيهء تزارى به ايران ، در جريان مهاجرت آزاديخواهان و مليون به سمت غرب كشور آنان را همراهى كرد . گفته شده است وى از طرف پدرش و عناصر انگليسى در اين مهاجرت مأموريتهاى ويژهاى را دنبال مىنموده است . او در كابينه وثوق الدوله حكومت كرمانشاه را داشت و در جريان قرارداد 1919 وثوق الدوله كه برادرش نصرت الدولهء فيروز از عاقدين اين قرارداد بود سخت از آن پشتيبانى نمود . سالار لشكر قبل از كودتاى 1299 در كابينه فتح اللّه اكبر ( سپهدار رشتى ) ابتدا به وزارت تجارت و فوايد عامه برگزيده شد و بعد در ترميم همان كابينه به وزارت عدليه رسيد . او در